Powtórne ożywianie miasta?

 Dyskusja na temat założeń procesu rewitalizacji w odniesieniu
do doświadczeń Poznania

29 kwietnia 2010r., godz. 17.00
Galeria "SPOT." (ul. Dolna Wilda 87)



Organizatorzy: 
Oddział Poznański Stowarzyszenia Forum Rewitalizacji
Oddział Poznański Polskiego Towarzystwa Socjologicznego


Osoba odpowiedzialna:
 
dr Marek Nowak (OP PTS, IS UAM)
e-mail: marek.nowak@amu.edu.pl

                                                         
                  
                  

Rewitalizacja była jednym z najmodniejszych pojęć wykorzystywanych w dyskusjach na temat współczesnego polskiego miasta. Była (bo zapewne już nie jest) głównie ze względu na uświadomienie sobie przez niemal wszystkich uczestniczących w dyskusji, że ewolucja miasta charakteryzuje się daleko posuniętą niesterowalnością. A w każdym razie, bez wyraźnych mechanizmów w istocie etatystycznej kontroli nad procesami urynkowiania przestrzeni, trudno wyobrazić sobie efektywne lub tylko efektywniejsze próby podważenia współczesnych trendów suburbanizacji, czy zgoła dezurbanizacji polskich miast. 


Czy zatem skazani jesteśmy na fatalistyczne przyglądanie się ewolucji, która prowadzi w nie do końca oczekiwanym przez nas kierunku? 


Czy istnieją narzędzia, które dają nadzieje na „powrót do miasta” w jego kulturotwórczej i wspólnotowo-stowarzyszeniowej formule? 


Czy proces rewitalizacji daje takie nadzieje i jakie przesłanki mają za owymi nadziejami przemawiać? 


Czego się można po rewitalizacji spodziewać i czyim oczekiwaniom jest w stanie dać ona zadość?


Spotkanie (mające formę otwartego seminarium) zaplanowane zostało na 29 kwietnia (w czwartek), o godzinie 17.00, obejmowało będzie prezentację opracowania Andrzeja Billerta oraz cztery 15 minutowe koreferaty odnoszące się dyskursywnie do jego tez.  


W panelu zapowiedzieli udział: Stanisław Lisiecki (Instytut Socjologii UAM), Lech Podbrez (Urząd Miasta Poznania, Oddział Poznański Forum Rewitalizacji), Sławomir Palicki (Uniwersytet Ekonomiczny, Oddział Poznański Forum Rewitalizacji), Piotr Luczys (Instytut Socjologii UAM, Oddział Poznański Forum Rewitalizacji). Panel poprowadzi Marek Nowak (Instytut Socjologii UAM, Oddział Poznański Forum Rewitalizacji).
 

Dyskusja zaplanowana została wokół tekstu Andrzeja Billerta (DOC).


Sprawozdanie ze spotkania (Piotr Luczys)
-----------------------------------------------------

            Dnia 29 kwietnia 2010r. Oddział Poznański Polskiego Towarzystwa Socjologicznego wraz z Oddziałem Poznańskim Stowarzyszenia Forum Rewitalizacji zorganizował dyskusję panelową pt. „Powtórne ożywianie miasta? Dyskusja na temat założeń procesu rewitalizacji w odniesieniu do doświadczeń Poznania”. Do udziału w wydarzeniu organizatorzy zaprosili przedstawicieli świata akademickiego, reprezentantów władz miejskich oraz wszystkich, potencjalnie zainteresowanych poruszaną problematyką (m. in. mieszkańców poznańskiej Śródki). W gronie panelistów znaleźli się: prof. UAM dr hab. Stanisław Lisiecki (kierownik Zakładu Socjologii Narodu i Stosunków Etnicznych przy Instytucie Socjologii UAM oraz twórca Pracowni Socjologii Miasta), Lech Podbrez (kierownik Oddziału Rewitalizacji Wydziału Rozwoju Miasta UM Poznania oraz członek Zarządu Oddziału Poznańskiego Stowarzyszenia Forum Rewitalizacji), dr Monika Matusiak (Katedra Ekonomiki Przestrzennej i Środowiskowej Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu), dr Marek Nowak (adiunkt w Zakładzie Socjologii Ekonomicznej i Samorządu Terytorialnego przy Instytucie Socjologii UAM oraz członek Zarządu Oddziału Poznańskiego Stowarzyszenia Forum Rewitalizacji) oraz mgr Piotr Luczys (doktorant w Instytucie Socjologii UAM oraz członek-założyciel Oddziału Poznańskiego Stowarzyszenia Forum Rewitalizacji).
            Spotkanie miało miejsce w Galerii „SPOT.”, mieszczącej się przy ul. Dolna Wilda 87 w Poznaniu, będącej galerią sztuki, restauracją, a także miejscem „kreowania twórczego spędzania czasu wolnego” (jak czytamy na stronie internetowej). Co więcej, Galeria „SPOT.” została stworzona w budynku dawnej, pochodzącej z przełomu XIX i XX.w, gminnej elektrowni wildeckiej, wpisując się bezpośrednio w tematykę omawianego spotkania, jako pozytywny przykład działań rewitalizacyjnych na obszarze miasta Poznania.
            Inspiracją do zorganizowania spotkania, a także przyczynkiem do dyskusji był tekst autorstwa dr Andreasa Billerta (który niestety nie mógł uczestniczyć osobiście w spotkaniu), poświęcony szeregowi zagadnień związanych z rewitalizacją, w tym: definiowaniu pojęcia, istocie rewitalizacji, cechom i rodzajom działań rewitalizacyjnych oraz związkom pomiędzy rewitalizacją a gentryfikacją w odniesieniu do doświadczeń niemieckich. Wszyscy zainteresowani mogli się zapoznać z tekstem jeszcze przed spotkaniem, wraz z tezami do dyskusji, na stronie internetowej Oddziału Poznańskiego Polskiego Towarzystwa Socjologicznego (www.pts.amu.edu.pl). Zasadniczymi kwestiami, wokół których ogniskowało się całe spotkanie były następujące pytania: „Czy skazani jesteśmy na fatalistyczne przyglądanie się ewolucji, która prowadzi w nie do końca oczekiwanym przez nas kierunku (w związku z postępującą suburbanizacją, czy wręcz dezurbanizacją przestrzeni polskich miast)?”, „Czy istnieją narzędzia, które dają nadzieje na powrót do miasta w jego kulturotwórczej i wspólnotowo-stowarzyszeniowej formule?”, „Czy proces rewitalizacji daje takie nadzieje i jakie przesłanki mają za owymi nadziejami przemawiać?” oraz „Czego się można po rewitalizacji spodziewać i czyim oczekiwaniom jest w stanie dać ona zadość?”. Zaproszeni paneliści zostali poproszeni o przygotowanie 15-minutowych koreferatów odnoszących się zarazem do tez wyartykułowanych w tekście dr Andreasa Billerta, jak i stanowiących próbę sformułowania odpowiedzi na przytoczone pytania. W związku z nieobecnością autora programowego tekstu, prezentację wstępną (połączoną ze zwróceniem uwagi na możliwości dokonywania rewitalizacji bez udziału władz publicznych) przedstawił dr Marek Nowak, szkicując zarazem ramy wystąpień poszczególnych panelistów oraz zapraszając do dyskusji i wymiany doświadczeń znajdujących się na sali słuchaczy.
             Prof. UAM dr hab. Stanisław Lisiecki w swoim koreferacie naszkicował szerszą perspektywę niż ta, która stanowiła punkt odniesienia dla tez dr Andreasa Billerta, wskazując na znaczenie tożsamości miasta, subiektywnego doświadczania jego przestrzeni przez mieszkańców oraz turystów, a także na wartość osobistych doznań i wspomnień, w duchu Simmlowskich eksploracji, dla procesów rewitalizowania współczesnych miast. Z kolei Lech Podbrez odniósł się wprost do tez dr Andreasa Billerta i komentarza dr Marka Nowaka, wskazując na rolę jaką pełnią władze miejskie w nawigowaniu procesami rewitalizacyjnymi oraz kontrolowaniu wszelkich przemian przestrzennych, jakie na obszarze miasta zachodzą. Kwestia godzenia interesów różnych aktantów „gry o przestrzeń” okazała się mieć kluczowe znaczenie, tak dla „urynkowienia”, jak i dla „uspołecznieniu” przestrzeni (traktowanych czasami jako alternatywy), prowadząc uczestników dyskusji do rozwinięcia tez dr Andreasa Billerta w kierunku, który on sam potraktował jedynie jako tło dla powziętych przez siebie rozważań. Finalizujące wymianę opinii, pytanie, czy możliwe jest odnalezienie aurea mediocritas dla pogodzenia tych dwóch czynników, pobudziło aktywność słuchaczy, owocując ciekawymi konkluzjami w podsumowaniu całego spotkania (o czym za chwilę). Kolejny koreferat, autorstwa dr Moniki Matusiak, dotyczył pojęcia „rewitalizacji” i terminów pokrewnych oraz nawykowych i ścisłych sposobów ich używania, które niosąc ze sobą pewne nawyki interpretacyjne, pobudzają także do określonych działań i niejednokrotnie prowadzą do nieporozumień na linii „przekaz – działanie”, z negatywnym skutkiem dla przestrzeni miejskiej. Narosły wokół działań rewitalizacyjnych chaos terminologiczny – zdaniem dr Matusiak – prowadził także do traktowania jako „rewitalizacji” tego, co jedynie jest „renowacją”, odnowieniem, czy zgoła „wymazaniem” z przestrzeni obiektów negatywnie waloryzowanych. W ten sposób, konkretne użycia językowe pociągają za sobą konkretne działania i vice versa. Wokół podobnych zagadnień oscylowała prezentacja mgr Piotra Luczysa, który analizował narracje medialne poświęcone rewitalizowaniu jeżyckich i wildeckich kamienic, wskazując na sposoby definiowania i rozumienia procesów rewitalizacyjnych, jakie kreują mass media. Także i w tym koreferacie powróciła kwestia wyszczególniania aktorów „gry o przestrzeń”, tym razem dotychczas nie wymienianych – mediów. 
            W dyskusji jaka miała miejsce po wystąpieniach panelistów, moderowana przez dr Marka Nowaka, najsilniej dał się słyszeć głos mieszkańców poznańskiej Śródki, niezadowolnych z dotychczas podejmowanych na ich terenie działań rewitalizacyjnych, a wręcz – ich braku. Powracające kwestie odmiennego definiowania „rewitalizacji” (a co za tym idzie – konstytutywnych dla niej elementów) doprowadziły, zdaniem słuchaczy, m. in. do rugowania dotychczasowych mieszkańców Śródki, osłabienia waloru więziotwórczego przestrzeni miejskiej, odebrania jej historycznie poświadczonej tożsamości, a w konsekwencji: zmiany składu ludnościowego mieszkańców, przewartościowania znaczeń wiązanych z przestrzenią Śródki oraz wykreowania ekskluzywnej przestrzeni pod tymczasowe zamieszkanie. Działania mające wspomniane procesy zahamować (np. oddolne inicjatywy artystyczne na Śródce, akcentujące walory odmiennego spojrzenia na przestrzeń miejską) są nadal działaniami niszowymi, nie mogącymi stać się głównymi potencjami zmiany trendów przestrzennych w mieście Poznaniu. Wymowną – metaforycznie, jak i sensu stricto – konkluzją spotkania stał się pokaz kilku pierwszych minut filmu „Koniec ulicy” (2005r.), ukazującego dekonstrukcję tożsamości miejsca jednej z ulic na Górnym Śląsku, w efekcie budowy Drogowej Trasy Średnicowej.